Zakład Ochrony Środowiska

Obszar działania zakładu

Podstawowy obszar działania Zakładu obejmuje gospodarkę wodno-ściekową i gospodarkę odpadami w przemyśle obróbki powierzchniowej metali (galwanizernie, anodownie, malarnie itp.) ze szczególnym uwzględnieniem czystszych technologii produkcyjnych i utylizacji odpadów.

Zakład wykonuje prace badawcze o charakterze technologicznym, wdrożenia, ekspertyzy i usługi w zakresie:

• oczyszczania ścieków z obróbki powierzchniowej metali
• zastosowania czystszych technologii produkcyjnych
• dostosowania galwanizerni do wymagań określonych w Pozwoleniach Zintegrowanych według tzw. Dyrektywy IPPC
• Najlepszych Dostępnych Technik BAT w obróbce powierzchniowej metali
• nowych metod odzysku składników kąpieli technologicznych
• bezpośredniego odzysku kąpieli technologicznych przy użyciu wyparki Impchrom i metody WCCK-1
• skutecznych i ekonomicznych metod płukania

Zakład prowadzi również działalność szkoleniową w zakresie opracowywania wniosków o Pozwolenie Zintegrowane z zastosowaniem Najlepszych Dostępnych Technik BAT.

W zakładzie ZS IMP systematycznie wykonywane są opracowania aktualnych zastosowań BAT w przemyśle pt. ”Analiza stanu techniki w zakresie Najlepszych Dostępnych Technik dla branży obróbki powierzchniowej metali” (dostępne również na stronie Ministerstwa Środowiska).

Analiza BAT-etap I 2009, Analiza BAT-etap II 2009.

Pozwolenia Zintegrowane w obróbce powierzchniowej metali

Jednym z podstawowych warunków udzielenia pozwolenia zintegrowanego jest zastosowanie Najlepszej Dostępnej Techniki (Best Available Techniques, BAT). Dyrektywa IPPC i związane z nią odpowiednie ustawy krajowe określają rodzaje (branże) działalności przemysłowej, których instalacje będą podlegały obowiązkowi uzyskiwania pozwoleń zintegrowanych. Obecnie na terenie państw UE wszystkie instalacje przemysłowe, o których mowa w Dyrektywie IPPC, o wielkości przekraczającej ustalone progi, wymagają uzyskania pozwolenia zintegrowanego, co oznacza w konsekwencji konieczność zastosowania w ich działalności zasad BAT. Pozwolenia Zintegrowanego wymagają instalacje do powierzchniowej obróbki metali lub tworzyw sztucznych z zastosowaniem procesów elektrolitycznych lub chemicznych, gdzie całkowita objętość wanien procesowych przekracza 30 m³.

Z Dyrektywy IPPC 96/61/WE wynika konieczność elastycznego ustalania granicznych wartości emisji i innych parametrów (np. efektywności wykorzystania energii) oraz konieczność włączenia procesu negocjacji do aplikacji o Pozwolenie Zintegrowane. Uwzględniając ogrom pracy do wykonania przy opracowywaniu i negocjowaniu wniosku, a następnie jego sprawdzeniu w celu wydania decyzji – należy przewidzieć odpowiedni okres czasu (zwykle około 6 miesięcy).

Instytut Mechaniki Precyzyjnej wspólnie z Polskim Towarzystwem Galwanotechnicznym będzie w bieżącym roku kontynuował działalność szkoleniową w zakresie wdrażania Dyrektywy IPPC do zakładów obróbki powierzchniowej metali.

Najlepsze Dostępne Techniki BAT w obróbce powierzchniowej metali

W czasie szkoleń prowadzonych w formie wykładów i warsztatów, przedsiębiorstwa otrzymają specjalistyczną pomoc doradczą (m.in. przy identyfikacji branżowych wymagań Najlepszych Dostępnych Technik BAT).

Szczegółowych informacji na temat planowanych szkoleń udziela kierownik Zakładu Ochrony Środowiska Instytutu Mechaniki Precyzyjnej w Warszawie:
Elżbieta Rubel: tel. (22) 56 02 866, e-mail: ela.rubel@imp.edu.pl.

Poradnik BAT 2009, Załącznik I 2009, Załącznik II 2009, Załącznik III 2009.

Wykłady / Warsztaty / Szkolenia

Najbliższe planowane szkolenie:

• „REACH i GHS oraz Najlepsze Dostępne Techniki (BAT) w obróbce powierzchniowej metali” - Wisła, 4-7 października 2010.

  Szczegółowy program oraz karta zgłoszenia. Dodatkowe informacje na stronie PTG.

Podstawowe pojęcia

• Dyrektywa IPPC
  (z ang. "Integrated Pollution Prevention and Control") – Dyrektywa Rady Unii Europejskiej 96/61/WE z dnia 24 września 1996 r. w sprawie zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli, wprowadzająca w krajach UE obowiązek uzyskiwania tzw. Pozwoleń Zintegrowanych. Priorytety Dyrektywy IPPC to:

  • zapobieganie powstawaniu zanieczyszczeń
  • ograniczanie emisji zanieczyszczeń
  • minimalizowanie niekorzystnego oddziaływania zanieczyszczeń na środowisko jako całość
• Pozwolenia Zintegrowane
  – instrument prawno-administracyjny wprowadzony przez Dyrektywę Komisji Europejskiej 96/61/WE w sprawie zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli, zwaną potocznie Dyrektywą IPPC. Dyrektywa wprowadza system Pozwoleń Zintegrowanych dla zakładów, których działalność obejmuje prowadzenie instalacji powodujących znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów środowiska przyrodniczego, albo środowiska jako całości (rodzaje takich instalacji zostały podane w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z 26.07.2002 (Dz.U.122/2002, poz.1055). Zakłady te otrzymują jedno pozwolenie ekologiczne, tzw. Pozwolenie Zintegrowane, obejmujące równocześnie wszystkie aspekty oddziaływania na środowisko. Wdrożenie tego systemu ma m.in. zapobiegać, praktykowanemu często przez przemysł, eliminowaniu jednych zagrożeń środowiskowych kosztem wywoływania innych; przykładowo ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza nie powinno odbywać się kosztem wzrostu zanieczyszczenia wód
• Najlepsza Dostępna Technika
  (ang. BAT = Best Available Technique) oznacza:

  • Najlepsza – najbardziej efektywna technika osiągania wysokiego poziomu ochrony środowiska jako całości
  • Dostępna – technika, o takim stopniu rozwoju, który umożliwia użycie jej w odpowiedniej dziedzinie przemysłu, w warunkach uzasadnionych technicznie i ekonomicznie, biorąc pod uwagę koszty i zalety
  • Technika – to zarówno zastosowana technologia, jak i sposób, w jaki dana instalacja jest zaprojektowana, zbudowana, eksploatowana i likwidowana po zakończeniu działalności
• BAT
  (z ang. "Best Available Technique") – zob. Najlepsza Dostępna Technika
• Wnioski o udzielenie Pozwolenia Zintegrowanego
  – dla instalacji mogących znacząco oddziaływać na środowisko należy składać do wojewody, a dla pozostałych instalacji – do starosty (wszystkie instalacje obróbki powierzchniowej metali leżą w gestii wojewody); Pozwolenia Zintegrowanego wymagają instalacje do obróbki powierzchniowej metali lub tworzyw sztucznych z zastosowaniem procesów elektrolitycznych i chemicznych, gdzie całkowita objętość wanien procesowych przekracza 30 m³
  

  Podstawa prawna:

  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. W sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. Nr 122 poz. 1055)
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257 poz. 2573 ze zm. z 10 maja 2005 Dz.U. Nr 92 poz. 769)
• BREFs
  – Dokumenty referencyjne Unii Europejskiej dla Najlepszej Dostępnej Techniki, do których należy się odnieść we wniosku o Pozwolenie Zintegrowane; opracowane przez Biuro IPPC w Sevilii, w tzw. Technicznych Grupach Roboczych; dostępne na stronie internetowej http://eippcb.jrc.es/reference/stm.html.
  STM – oznaczenie BREF dla powierzchniowej obróbki metali i tworzyw sztucznych
  STS – oznaczenie BREF dla obróbki powierzchniowej z użyciem rozpuszczalników organicznych
• E-PRTR – Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń
  - Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń; (zastępuje dotychczasowy EPER – Europejski Rejestr Emisji zanieczyszczeń, który zawiera dane za lata 2001- 2004)
  E-PRTR i EPER są wypełnieniem zapisów Dyrektywy IPPC o dostępie społeczeństwa do informacji.
  Pierwszy raport E-PRTR ukaże się w 2009 roku i będzie zawierał dane za rok 2007.
  Raport dostępny będzie m.in. na stronach internetowych Unii Europejskiej – "Europe Direct Information Network" http://ec.europa.eu/europedirect, jako solidna baza danych dla porównań i przyszłych decyzji w sprawach środowiska naturalnego.
  Wszystkie instalacje powierzchniowej obróbki metali, które wymagają Pozwolenia Zintegrowanego są zobligowane do raportowania w systemie E-PRTR (patrz załącznik nr 1 do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia Nr 166/2006)
• REACH
  - Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals (Rejestracja, Ocena, Udzielanie Zezwoleń w zakresie Chemikaliów)
  

  Podstawa prawna:

  • Rozporządzenie 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 grudnia 2006 roku w sprawie Rejestracji, Oceny, Udzielania Zezwoleń i Stosowanych Ograniczeń w zakresie Chemikaliów (REACH) oraz utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów;
  • Dyrektywa 2006/121/WE
• Odpady niebezpieczne
  - aby określić czy odpad jest niebezpieczny należy przeanalizować załączniki nr 2, 3 i 4 do ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. nr 62. poz. 628)

Publikacje zakładu z ostatnich lat

1. Rubel E., Szmigielska K.: "Analiza stanu techniki w zakresie Najlepszych Dostępnych Technik dla branży obróbki powierzchniowej metali - Etap I/2009" Instytut Mechaniki Precyzyjnej; Ministerstwo Środowiska, Warszawa, czerwiec 2009
2. Rubel E., Szmigielska K.: "Analiza stanu techniki w zakresie Najlepszych Dostępnych Technik dla branży obróbki powierzchniowej metali - Etap II/2009" Instytut Mechaniki Precyzyjnej; Ministerstwo Środowiska, Warszawa, listopad 2009
3. Rubel E.: "Aktualne systemy klasyfikacji i oznakowania substancji" Biuletyn Galwanotechnika PTG, 2009, nr 17 (32), str. 12
4. Rubel E.: "Prace legislacyjne nad Dyrektywą IPPC" Biuletyn Galwanotechnika PTG, 2009, nr 17 (32), str. 13
5. Rubel E.: "Dyrektywa IPPC - Aktualne zapisy i przygotowane zmiany" Materiały szkoleniowe IMP „System REACH i GHS oraz Najlepsze Dostępne Techniki BAT w obróbce powierzchniowej metali” - 5-8 października 2009, Oleśnica
6. Rubel E.: "Nowe przepisy klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji - Rozporządzenie CLP, System GHS" Materiały szkoleniowe IMP „System REACH i GHS oraz Najlepsze Dostępne Techniki BAT w obróbce powierzchniowej metali” – 5-8 października 2009, Oleśnica
7. Rubel E., Tomassi P., Ziółkowski J.: "Najlepsze Dostępne Techniki (BAT) - Wytyczne dla powierzchniowej obróbki metali i tworzyw sztucznych. Aktualizacja styczeń 2009", Instytut Mechaniki Precyzyjnej; Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2009
8. A.Nakonieczny, E.Rubel "Development Directions of the Environmentally Sound Technologies in Surface Treatment of Metals" - 18th International Congress of Chemical and Process Engineering 27-31 August 2008 Praha, Czech Republic, CHISA 2008 - Summaries 5 Systems and Technology E 4.5, str. 1708
9. Rubel E.: "REACH - minęła połowa okresu przewidzianego na rejestrację wstępną"; Biuletyn Galwanotechnika, nr 16 (31), s.11-12, 2008
10. Rubel E.: "Aktualne kierunki dyskusji na forum europejskim, zmiany Dyrektywy IPPC, szersze zastosowanie BAT, dokumenty referencyjne BAT"; Materiały szkoleniowe IMP „Najlepsze Dostępne Techniki BAT i System REACH w obróbce powierzchniowej metali” – 24-29 listopada 2008, Kazimierz Dolny
11. Rubel E.: "Innowacyjne rozwiązania BAT, minimalizacja emisji i odpadów, oszczędność energii. Praktyczne wskazówki pomocne w aplikacji o pozwolenie zintegrowane"; Materiały szkoleniowe IMP „Najlepsze Dostępne Techniki BAT i System REACH w obróbce powierzchniowej metali” – 24-29 listopada 2008, Kazimierz Dolny
12. Rubel E. - "Zakres i struktura aktu prawnego REACH. Podstawowe definicje"; Materiały szkoleniowe IMP „Najlepsze Dostępne Techniki BAT i System REACH w obróbce powierzchniowej metali” - 24-29 listopada 2008, Kazimierz Dolny
13. Rubel E.: "Wyłączenia z rejestracji"; Materiały szkoleniowe IMP „Najlepsze Dostępne Techniki BAT i System REACH w obróbce powierzchniowej metali” – 24-29 listopada 2008, Kazimierz Dolny
14. Rubel E., Ziółkowski J.: "Rejestracja wstępna"; Materiały szkoleniowe IMP „Najlepsze Dostępne Techniki BAT i System REACH w obróbce powierzchniowej metali” – 24-29 listopada 2008, Kazimierz Dolny
15. Rubel E.: "Identyfikacja substancji, preparatu, półproduktu, wyrobu, polimeru"; Materiały szkoleniowe IMP „Najlepsze Dostępne Techniki BAT i System REACH w obróbce powierzchniowej metali” - 24-29 listopada 2008, Kazimierz Dolny
16. Rubel E.: "Przykłady obliczeń ilości chemikaliów podlegających rejestracji"; Materiały szkoleniowe IMP „Najlepsze Dostępne Techniki BAT i System REACH w obróbce powierzchniowej metali” - 24-29 listopada 2008, Kazimierz Dolny
17. E.Rubel, Z.Buczko: "REACH - nowy element polityki ekologicznej Unii Europejskiej" Biuletyn Galwanotechnika PTG, 2007, nr 13 (28), str. 9-10
18. E.Rubel, A.Drobek: "Dostęp do informacji o środowisku w świetle rozporządzenia E-PRTR" Biuletyn Galwanotechnika PTG, 2007, nr 13 (28), str. 11
19. A.Nakonieczny, M.Kieszkowski: "Towards Cleaner Production Technologies in Surface Treatment of Metals" - Waste Management and the Environment - Wessex Institute o Technology (UK); WIT Transactions on Ecology and the Environment, 2006, vol.92, str. 57-64
20. M.Kieszkowski: "Ecological Cleaner Technologies in the Application of Corrosion Protection Coatings" VIII International Conference and Exhibition "Corrosion 2006" Lwów (Ukraina) 6-8.06.2006, Proc.of the Conference; 2006, str. 967-971
21. M.Kieszkowski: "Wybrane zagadnienia Najlepszych Dostępnych Technik BAT obróbki powierzchniowej metali" Czystsza Produkcja, Eko-zarządzanie; Kwartalnik Stowarzyszenia "Polski Ruch Czystszej Produkcji", Katowice; 2006, nr 2 (37), str. 15-21
22. M.Kieszkowski: "Wybrane zagadnienia Najlepszych Dostępnych Technik BAT obróbki powierzchniowej metali" Czystsza Produkcja, Eko-zarządzanie; Kwartalnik Stowarzyszenia "Polski Ruch Czystszej Produkcji", Katowice; 2006, nr 3 (38), str. 60-67
23. E.Rubel, M.Kieszkowski "Instytut Mechaniki Precyzyjnej i ochrona środowiska w świetle Dyrektywy IPPC" Salon Nauka dla środowiska Międzynarodowe Targi Ekologiczne POLEKO 2006 22-23.11.2006 Poznań -(prezentacja multimedialna)
24. M. Kieszkowski, E. Rubel: "Zastosowanie Najlepszych Dostępnych Technik (BAT) w obróbce powierzchniowej metali" Inżynieria Powierzchni, nr 4, str. 47-53, 2005
25. Kieszkowski M.,Rubel E.: "Droga do Pozwolenia Zintegrowanego - Klub IPPC" (komunikat); Inżynieria Powierzchni nr 4, s.19, 2004; Ochrona przed korozją, r.XLVII, nr 12, s.332, 2004
26. Kieszkowski M., Rubel E.: "Reference Documents (BREF) for BAT Techniques in Surface Treatment of Metals", Międzynarodowa Konferencja Naukowa IMP/CORPROT "Modern Electroplating Processes - Operating of Electroplating Plants in Terms of Polish and EU Regulations", Szklarska Poręba, 30.09-2.10.2004. Publ. - Mat. z Konferencji s. 219-224
27. Tomassi P., Kieszkowski M.: "Możliwości zagospodarowania i składowania odpadów pogalwanicznych"; Biuletyn Galwanotechnika, nr 6 (21), s.10-12, 2004
28. Buczko Z., Rubel E.: "Możliwości uczestnictwa małych i średnich przedsiębiorstw w programach Unii Europejskiej"; Biuletyn Galwanotechnika, nr 6 (21), s.12-13, 2004
29. Kieszkowski M., Nakonieczny A.: "Some Results of Implementation of Cleaner Production Methods into Plating Shop"; Międzynarodowy Kongres "CHISA-2004"; Praha, Rep.Czeska, 22-26.08.2004. Publ. - Mat. z Konferencji (CD-Rom)
30. Kieszkowski M.: "Dokumenty referencyjne Unii Europejskiej dla technik BAT w obróbce powierzchniowej metali ; Warsztaty IMP/PTG/CORPROT "Przystosowanie galwanizerni krajowych do obowiązujących regulacji prawnych polskich i Unii Europejskiej"; Warszawa 28.05.2004. Publ. - Materiały z Warsztatów s.85-89
31. Kieszkowski M.: "Niektóre problemy wprowadzania zasad Najlepszych Dostępnych Technik BAT w branży obróbki powierzchniowej metali"; Czystsza Produkcja, Eko-zarządzanie; Kwartalnik Stowarzyszenia "Polski Ruch Czystszej Produkcji", Katowice, nr 2 (29), s.31-35, 2004
32. Kieszkowski M.: "Pozwolenia Zintegrowane według Dyrektywy IPPC w branży powłok ochronnych - wprowadzenie". Referat wygłoszony na XXXI Konferencji Naukowo-Technicznej "Nauka i praktyka w walce z korozją" (Przedsiębiorstwo Kontraktor- Częstochowa i Polskie Stowarzyszenie Korozyjne - Gdańsk); Kule k./ Wąsocza 15-17.10.2003. Publ. - Materiały z Konferencji s.43-46
33. Kieszkowski M.: "Czystsza produkcja galwanotechniczna". Referat wygłoszony na Seminarium IMP pt. "Technologie galwaniczne - dziś i jutro" podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich; Poznań 10.06.2003. Publ. - Materiały z Seminarium s.19-23
34. Kieszkowski M.: "Czystsza produkcja galwanotechniczna"; Inżynieria Powierzchni, nr 2, s.17-21, 2003
35. Kieszkowski M.: "Dyrektywa IPPC i Pozwolenia Zintegrowane - wprowadzenie"; Biuletyn Galwanotechnika nr 2 (19), s.8-9, 2003
36. Kieszkowski M.: "Cleaner Production Methods for the Metal Finishing Operations - Way to Reduce Environmental Impact". Referat wygłoszony na Międzynarodowej Konferencji "Coastal Zone Research: an ELOISE Approach" (Politechnika Gdańska); Gdańsk 24-27. 03.2003. Publ. - Book of Abstracts s.157
37. Kieszkowski M.: "Ochrona środowiska w galwanizerniach"; Konstrukcje Stalowe nr 1 (59), s.28-29, 2003
38. Kieszkowski M., Tomassi P.: "Przegląd Czystszych Technologii w wytwarzaniu powłok galwanicznych", Ochrona przed Korozją, nr 12, 2002, s.323-327
39. Kozłowski M., Kieszkowski M.: "Paint Separation Makes the Environment Grow Fonder", IEM - Industrial Environmental Management (ang.), vol.12, nr 11, 2002, p.10
40. Kieszkowski M.: "Niektóre wyniki zastosowań czystszej produkcji w galwanizerniach", Inżynieria Powierzchni, nr 3/2002, s.35-40
41. Kozłowski M., Kieszkowski M.: "Przemysłowe wykorzystanie odpadów z malowania natryskowego", Inżynieria Powierzchni, nr 3/2002, s.50-55
42. Kozłowski M., Kieszkowski M.: "Reuse of Waste Paint Materials"; Trans. of the Metal Finisher’s Assoc. of India, vol.11, nr 2, p.69-74, 2002
43. Kieszkowski M.: "Cleaner Technologies in the Metal Finishing Industry", Trans. of the Metal Finisher's Assoc. of India, vol.11, nr 2, 2002, p.57-62
44. Nakonieczny A., Kieszkowski M.: "Cleaner Technologies for Plating Shop", Międzynarodowy Kongres CHISA-2002, Praha, Rep. Czeska, 25 29.08.2002. Publ. - Mat. z Konferencji (CD-Rom)
45. Kieszkowski M.: "Cleaner Technologies in the Metal Finishing Industry. How to Minimize the Environmental Impact", Międzynarodowa Konferencja CORROSION-2002, Lwów, Ukraina, 4-6.06.2002, 2002. Publ. - Mat. z Konferencji, t.2, s.848-51
46. Kieszkowski M.: "Ecological Technologies of Surface Engineering and Protection Coatings". East-West Innovation Forum Environmental Protection, Warszawa, 25-27.04.2002. Publ. - Mat. z Konferencji
47. Kieszkowski M., Tomassi P.: "Przegląd Czystszych Technologii w wytwarzaniu powłok galwanicznych", II Ogólnopolska Konferencja Techniczna Czystsze Technologie - Powłoki Metalowe, Łódź-Rogów 6-7.12.2001. Publ. - Mat. z Konferencji, s.67-76
48. Kieszkowski M.: "Wyniki wdrożenia czystszych technologii produkcyjnych w Żywieckiej Fabryce Sprzętu Szpitalnego FAMEDS.A. w Żywcu oraz w Fabryce Automatyki Chłodniczej FACHS.A. w Cieszynie", Seminarium pt. "Nowoczesne metody i narzędzia oceny zarządzania środowiskiem" - podsumowujące duńsko-polski program transferu czystszych technologii dla polskiego przemysłu elektro-maszynowego, Żywiec 28.11.2001. Publ. - Zeszyty Problemowe Pol. Ruchu Czystszej. Prod. nr 3/2001, s.73-88
49. Nakonieczny A., Kieszkowski M.: "Cleaner Production Methods in the Application of Anticorrosion Protection Coatings", Międzynarodowa Konferencja HUN-Pra-PARTEC, Budapest 21-24.08.2001. Publ. - Mat. z Konferencji, s.263-265
50. Kieszkowski M i inn.: "Ekologiczne technologie obróbki powierzchniowej i cieplnej metali", Konferencja IMP Ochrona środowiska w obróbce powierzchniowej metali podczas 72 Międzynarodowych Targów Technologii i Dóbr Inwestycyjnych, Poznań 19.06.2001. Publ. - Mat. z Konferencji, s.1-29
51. Kieszkowski M., Tomassi P.: "Czystsze technologie produkcyjne w galwanicznej obróbce metali", Konferencja IMP Ochrona środowiska w obróbce powierzchniowej metali podczas 72 Międzynarodowych Targów Technologii i Dóbr Inwestycyjnych, Poznań 19.06.2001. Publ.(streszczenie) - Mat.z Konferencji
52. Kozłowski M., Kieszkowski M., Modrzejewski W., Zubielewicz M., Zirsnak K.: "O wozmożnosti utilizacji otchodow okrasocznych matieriałow", Probliemy Maszinistrojenija i avtomatizacji (Moskwa), t.2, nr 4, 2001, s.50-54
53. Kieszkowski M., Nakonieczny A.: "Ecological Aspects of the Application of Anticorrosion Protection Coatings", Engineering and Automation Problems (Moskwa), t.2, nr 1, 2001, s.46-54